Bezpieczeństwo i Psychologia przyszłości. Jak nowe zagrożenia cyfrowe tworzą zapotrzebowanie na specjalistów XXI wieku

Bezpieczeństwo i Psychologia przyszłości. Jak nowe zagrożenia cyfrowe tworzą zapotrzebowanie na specjalistów XXI wieku

Wprowadzenie

Jeszcze 25 lat temu zagrożenia dla bezpieczeństwa państw kojarzyły się przede wszystkim z organizacjami terrorystycznymi, zamachami i działalnością ekstremistycznych grup. Dziś coraz częściej źródłem zagrożeń staje się smartfon, media społecznościowe i cyfrowa rzeczywistość, w której dorasta młode pokolenie. Najnowsze analizy ekspertów zajmujących się bezpieczeństwem wskazują, że współczesna radykalizacja coraz rzadziej opiera się wyłącznie na ideologii, a coraz częściej na psychologicznej manipulacji, grywalizacji przemocy oraz wykorzystywaniu kryzysów emocjonalnych młodych ludzi. To właśnie dlatego Bezpieczeństwo Wewnętrzne i Psychologia stają się dziś nierozłącznymi obszarami wiedzy, a specjaliści łączący kompetencje z obu dziedzin należą do najbardziej poszukiwanych ekspertów przyszłości.

grafika okładkową apeiron.png

Od World Trade Center do ery algorytmów

11 września 2001 roku zapisał się w historii jako moment przełomowy dla światowego systemu bezpieczeństwa. Ataki terrorystyczne na World Trade Center i Pentagon nie tylko doprowadziły do śmierci tysięcy ludzi, ale również zmieniły sposób, w jaki państwa postrzegają zagrożenia.

Przez kolejne dwie dekady rozwijano międzynarodową współpracę wywiadowczą, wzmacniano służby odpowiedzialne za ochronę obywateli, inwestowano w technologie monitoringu i rozwijano procedury antyterrorystyczne. Wydawało się, że największym zagrożeniem pozostają zorganizowane grupy terrorystyczne działające według określonych struktur i ideologii.

Jednak świat nieustannie się zmienia.

Rozwój internetu, mediów społecznościowych, nowych technologii oraz sztucznej inteligencji sprawił, że współczesne zagrożenia coraz częściej pojawiają się nie na polu bitwy czy w odległych obozach szkoleniowych, lecz na ekranie telefonu komórkowego. Proces radykalizacji może dziś rozpocząć się w pokoju nastolatka, a narzędziami wpływu stają się krótkie filmy, komunikatory, społeczności internetowe i algorytmy rekomendacji treści.

To właśnie dlatego eksperci ds. bezpieczeństwa coraz częściej podkreślają, że klucz do ochrony społeczeństwa XXI wieku znajduje się na styku dwóch dziedzin: Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Psychologii.

Nowe ostrzeżenie Europy

We współczesnej Europie coraz częściej mówi się o zjawisku określanym jako „online youth seeking violent thrills”, czyli młodych ludziach poszukujących ekstremalnych emocji, silnych wrażeń i przemocy w środowisku internetowym.

Zdaniem specjalistów obserwujemy obecnie zmianę modelu radykalizacji.

Jeszcze kilkanaście lat temu grupy ekstremistyczne skupiały się przede wszystkim na przekonywaniu swoich zwolenników do określonych poglądów politycznych lub religijnych. Dzisiaj coraz częściej wykorzystują mechanizmy psychologiczne charakterystyczne dla mediów społecznościowych i świata gier komputerowych.

Nowe środowiska radykalizacyjne sprzedają nie tyle ideologię, ile emocje:

ekscytację,
poczucie wyjątkowości,
przynależność do grupy,
możliwość zdobycia rozgłosu,
poczucie siły i kontroli.

Młody człowiek nie zawsze zdaje sobie sprawę, że staje się elementem procesu manipulacji. Często ma poczucie, że bierze udział jedynie w internetowej zabawie lub wyzwaniu.

Grywalizacja przemocy. Gdy przemoc staje się grą

Jednym z najgroźniejszych zjawisk współczesnego internetu jest tzw. grywalizacja przemocy.

Grywalizacja polega na wykorzystaniu mechanizmów znanych z gier do kształtowania określonych zachowań. W biznesie służy zwiększaniu zaangażowania klientów, w edukacji pomaga rozwijać motywację uczniów. Jednak te same mechanizmy mogą zostać wykorzystane w sposób destrukcyjny.

W środowiskach ekstremistycznych przemoc bywa przedstawiana jako:

wyzwanie,
misja,
test odwagi,
sposób zdobycia prestiżu,
droga do uzyskania popularności.

Młodzi użytkownicy otrzymują zadania przypominające kolejne poziomy gry. Każde wykonane działanie przynosi uznanie grupy, zwiększa pozycję w społeczności i zachęca do podejmowania kolejnych kroków.

To właśnie dlatego współczesne procesy radykalizacji bywają trudniejsze do wykrycia niż klasyczna działalność organizacji terrorystycznych. Nie mają formalnej struktury, nie tworzą wyraźnych hierarchii i często funkcjonują w rozproszonych społecznościach internetowych.

Plik: grafika_2_grywalizacja_przemocy.png

Nowa szara strefa zagrożeń

Dla służb bezpieczeństwa oznacza to zupełnie nowe wyzwania.

Jeszcze kilkanaście lat temu potencjalnych sprawców można było identyfikować poprzez kontakty z organizacjami ekstremistycznymi, udział w określonych środowiskach czy przepływy finansowe.

Obecnie zagrożenie mogą stanowić osoby niemające żadnych wcześniejszych związków z grupami ekstremistycznymi.

Mogą to być:

samotnie działający sprawcy,
osoby zradykalizowane wyłącznie online,
uczestnicy zamkniętych grup internetowych,
użytkownicy forów i komunikatorów,
młodzież poszukująca wrażeń i uznania.

Takie osoby często nie wpisują się w tradycyjne profile zagrożeń, co znacząco utrudnia ich identyfikację oraz zapobieganie potencjalnym incydentom.

Dlaczego młodzież jest szczególnie podatna?

Odpowiedzi dostarcza psychologia.

Okres dorastania jest czasem intensywnych zmian emocjonalnych oraz społecznych. Młody człowiek poszukuje własnej tożsamości, miejsca w grupie oraz poczucia sensu.

Naturalnymi potrzebami wieku dorastania są:

potrzeba akceptacji,
poczucie przynależności,
budowanie własnej tożsamości,
poszukiwanie autorytetów,
chęć przeżywania silnych emocji,
potrzeba uzyskania uznania.

Są to całkowicie naturalne mechanizmy rozwojowe. Problem pojawia się wtedy, gdy zostają wykorzystane przez osoby lub środowiska próbujące manipulować młodym człowiekiem.

Algorytmy, które znają nasze emocje

Media społecznościowe nie są jedynie narzędziem komunikacji.

To zaawansowane systemy analizujące zachowania użytkowników i dostosowujące treści do ich preferencji. Im więcej czasu użytkownik spędza w serwisie, tym więcej informacji zdobywa algorytm.

W praktyce oznacza to, że platformy internetowe coraz skuteczniej potrafią przewidywać:

zainteresowania,
poglądy,
emocje,
obawy,
potrzeby użytkownika.

Problem polega na tym, że treści wywołujące silne emocje generują większe zaangażowanie.

Najczęściej są to:

strach,
gniew,
frustracja,
oburzenie,
poczucie zagrożenia.

W efekcie użytkownik może stopniowo trafiać do tzw. bańki informacyjnej, gdzie spotyka wyłącznie podobne opinie i narracje. Taki proces zwiększa podatność na teorie spiskowe, dezinformację oraz radykalne przekazy.

Kryzys zdrowia psychicznego a bezpieczeństwo państwa

Nieprzypadkowo temat nowych form radykalizacji pojawia się równolegle z dyskusjami dotyczącymi zdrowia psychicznego młodzieży.

Psychologowie i psychiatrzy od lat alarmują o rosnącej liczbie przypadków:

depresji,
zaburzeń lękowych,
samotności,
kryzysów emocjonalnych,
problemów relacyjnych,
zachowań autodestrukcyjnych.

Badania prowadzone na całym świecie pokazują, że osoby przeżywające kryzys psychiczny są bardziej podatne na wpływ grup manipulacyjnych oraz radykalnych narracji.

Dzieje się tak dlatego, że człowiek w kryzysie szczególnie intensywnie poszukuje:

poczucia sensu,
bezpieczeństwa,
kontroli,
przynależności,
akceptacji.

Internetowi manipulatorzy doskonale rozumieją te potrzeby i często wykorzystują je do budowania relacji z potencjalnymi ofiarami.

Bezpieczeństwo zaczyna się od odporności psychicznej

Coraz więcej ekspertów uważa, że odporność psychiczna społeczeństwa staje się jednym z najważniejszych elementów bezpieczeństwa narodowego.

Państwo może dysponować nowoczesnymi technologiami, skutecznymi służbami i rozbudowanymi systemami ochrony, jednak jeśli jego obywatele będą podatni na manipulację, dezinformację i wpływ psychologiczny, poziom bezpieczeństwa znacząco spadnie.

Dlatego współczesne strategie bezpieczeństwa coraz częściej obejmują:

edukację cyfrową,
profilaktykę zdrowia psychicznego,
rozwijanie kompetencji społecznych,
przeciwdziałanie wykluczeniu,
budowanie odporności na dezinformację,
rozwijanie krytycznego myślenia.

To właśnie te działania mogą powstrzymać proces radykalizacji zanim stanie się on zagrożeniem dla społeczeństwa.

Gdzie szukać pomocy w sytuacji kryzysowej?

Rosnąca liczba problemów związanych z cyberprzemocą, samotnością, depresją czy radykalizacją online pokazuje, że równie ważna jak identyfikacja zagrożeń jest szybka pomoc osobom znajdującym się w trudnej sytuacji.

Pomocy można szukać między innymi:

u psychologa szkolnego lub akademickiego,
w poradniach psychologiczno-pedagogicznych,
w Centrach Zdrowia Psychicznego,
u psychologów i psychoterapeutów,
poprzez Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111,
poprzez Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym 800 70 2222,
pod numerem alarmowym 112 w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia.

Wczesne wsparcie psychologiczne bardzo często pozwala zapobiec pogłębianiu się problemów oraz ograniczyć podatność na manipulację i wpływ środowisk ekstremistycznych.

Sztuczna inteligencja i przyszłość zagrożeń

Przyszłość bezpieczeństwa będzie coraz silniej związana z rozwojem sztucznej inteligencji.

Nowoczesne systemy AI potrafią już dziś tworzyć:

realistyczne nagrania głosowe,
filmy typu deepfake,
fałszywe zdjęcia,
automatyczne kampanie informacyjne,
spersonalizowane komunikaty wpływu społecznego.

Technologie te mogą wspierać bezpieczeństwo, ale mogą być również wykorzystywane do manipulacji, destabilizacji społecznej i prowadzenia działań hybrydowych.

Oznacza to, że przyszli eksperci będą musieli rozumieć zarówno technologię, jak i psychologię człowieka.

Dlaczego warto studiować Bezpieczeństwo Wewnętrzne w Apeiron?

Współczesny specjalista ds. bezpieczeństwa musi rozumieć zjawiska znacznie bardziej skomplikowane niż tradycyjna przestępczość czy zagrożenia militarne.

Studia na kierunku Bezpieczeństwo Wewnętrzne przygotowują studentów do zdobywania kompetencji z zakresu:

bezpieczeństwa państwa i obywateli,
zarządzania kryzysowego,
przeciwdziałania terroryzmowi,
bezpieczeństwa informacyjnego,
cyberbezpieczeństwa,
ochrony infrastruktury krytycznej,
analizy zagrożeń,
funkcjonowania służb mundurowych i instytucji publicznych.

🔗 Więcej informacji: https://apeiron.edu.pl/bezpieczenstwo-wewnetrzne/

Dlaczego warto studiować Psychologię w Apeiron?

Psychologia jest dziś jednym z najważniejszych kierunków odpowiadających na wyzwania współczesnego świata.

To właśnie psychologowie pomagają rozumieć mechanizmy:

radykalizacji,
manipulacji,
wpływu społecznego,
zachowań grupowych,
kryzysów emocjonalnych,
budowania odporności psychicznej.

🔗 Więcej informacji: https://apeiron.edu.pl/psychologia/

Rekrutacja

Osoby zainteresowane zdobywaniem kompetencji przyszłości mogą sprawdzić aktualne zasady naboru na studia:

🔗 https://apeiron.edu.pl/rekrutacja/

🔗 https://apeiron.edu.pl/

Podsumowanie

Ćwierć wieku po zamachach z 11 września świat stoi przed nowym rodzajem zagrożeń. Nie zawsze mają one postać zorganizowanych grup terrorystycznych. Coraz częściej rodzą się w przestrzeni cyfrowej, wykorzystując mechanizmy psychologiczne, algorytmy mediów społecznościowych oraz kryzysy emocjonalne młodych ludzi.

Dlatego nowoczesne bezpieczeństwo nie może opierać się wyłącznie na technologiach, monitoringu czy działaniach służb. Kluczowe znaczenie mają dziś profilaktyka psychologiczna, edukacja cyfrowa, wzmacnianie odporności psychicznej społeczeństwa oraz umiejętność rozpoznawania procesów manipulacji i radykalizacji.

To właśnie na styku Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Psychologii powstają kompetencje, które będą decydować o bezpieczeństwie społeczeństw w nadchodzących dekadach.

Źródła

Informacja o wykorzystaniu AI

Grafiki wykorzystane w artykule zostały wygenerowane przy użyciu narzędzi sztucznej inteligencji (Microsoft Copilot AI) na potrzeby publikacji edukacyjnej. Treść artykułu została opracowana redakcyjnie i zweryfikowana pod kątem merytorycznym przez autora publikacji.